Solidariteitsbeginsel zorgverzekering

Het solidariteitsbeginsel is een fundamentele pijler van het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel en houdt in dat sterke schouders meer dragen dan zwakke schouders. In de praktijk betekent dit dat gezonde mensen meebetalen voor de zorgkosten van zieken, jongeren voor ouderen, en mensen met hogere inkomens via belastingen bijdragen aan de zorg voor mensen met lagere inkomens. Dit principe zorgt ervoor dat iedereen in Nederland toegang heeft tot goede gezondheidszorg, ongeacht persoonlijke omstandigheden.

De solidariteit in het zorgstelsel werkt op meerdere niveaus. Ten eerste is er solidariteit tussen ziek en gezond binnen de basisverzekering. Iedereen betaalt bij dezelfde verzekeraar dezelfde nominale premie, ongeacht leeftijd of gezondheid. Een 70-jarige met diabetes betaalt niet meer dan een gezonde 25-jarige. Dit wordt mogelijk gemaakt door de acceptatieplicht en het verbod op risicoselectie. Zorgverzekeraars mogen niet weigeren of hogere premies vragen op basis van gezondheidsrisico.

Ten tweede is er solidariteit tussen jong en oud. Ouderen gebruiken gemiddeld meer zorg dan jongeren, maar betalen niet een evenredig hogere premie. De kosten worden gespreid over alle verzekerden. Dit is een bewuste maatschappelijke keuze om ouderdom niet te laten leiden tot onbetaalbare zorgpremies. Het risicovereveningssysteem zorgt ervoor dat verzekeraars met relatief veel oudere verzekerden financieel gecompenseerd worden.

Ten derde is er inkomenssolidariteit via de inkomensafhankelijke bijdrage. Naast de nominale premie die u aan uw verzekeraar betaalt, betaalt u ook een inkomensafhankelijke bijdrage via de Belastingdienst. Deze bijdrage bedraagt ongeveer 5,5% van uw inkomen tot een maximum van ongeveer €70.000 inkomen (2025). Mensen met hogere inkomens betalen dus absoluut meer bij aan de zorg, ook al ontvangen zij dezelfde zorg uit het basispakket.

Ten vierde bestaat er solidariteit via de zorgtoeslag voor mensen met lage inkomens. De overheid compenseert mensen met een inkomen onder circa €35.000 per jaar met een tegemoetkoming in de zorgpremie van maximaal ongeveer €140 per maand (2025). Dit maakt de zorgverzekering betaalbaar voor mensen die anders moeite zouden hebben de premie te betalen. De zorgtoeslag wordt gefinancierd uit algemene belastingmiddelen, dus indirect betalen hogere inkomens hieraan mee.

Het solidariteitsbeginsel heeft ook zijn grenzen. Voor aanvullende verzekeringen geldt géén solidariteit - verzekeraars mogen medische vragen stellen, risicoselectie toepassen, en premies differentiëren op basis van gezondheidsrisico. Ook het eigen risico doorbreekt gedeeltelijk de solidariteit, omdat mensen die veel zorg nodig hebben, meer eigen risico betalen dan gezonde mensen. Dit is bedoeld om overconsumptie van zorg tegen te gaan.

Internationaal gezien is het Nederlandse solidariteitsprincipe behoorlijk sterk. In landen zoals de Verenigde Staten bepaalt uw gezondheidstoestand grotendeels uw premie en kunt u zelfs geweigerd worden voor verzekering. In het Verenigd Koninkrijk is de gezondheidszorg volledig belastinggefinancierd via de National Health Service (NHS), wat nog meer solidariteit inhoudt maar ook langere wachttijden. Nederland kiest voor een middenpositie: solidariteit binnen een marktgericht stelsel.

Het draagvlak voor solidariteit in de zorg is in Nederland groot. Uit opinieonderzoek blijkt dat een ruime meerderheid van de bevolking het rechtvaardig vindt dat gezonden meebetalen voor zieken en dat zorg toegankelijk moet zijn voor iedereen. Dit maatschappelijk draagvlak is essentieel voor het voortbestaan van het solidaire stelsel.

Wel zijn er discussies over de grenzen van solidariteit. Moeten rokers en mensen met overgewicht meer betalen omdat zij bewust gezondheidsrisico's nemen? Moet er een maximum zitten aan hoe duur een behandeling mag zijn die uit collectieve middelen wordt betaald? Deze vragen raken aan de kern van het solidariteitsprincipe en worden regelmatig politiek en maatschappelijk besproken.

Het risicovereveningssysteem is de technische uitwerking van solidariteit tussen verzekeraars. Verzekeraars met relatief veel gezonde, jonge verzekerden betalen in een fonds. Verzekeraars met relatief veel oude, chronisch zieke verzekerden ontvangen uit dit fonds. Zo wordt voorkomen dat verzekeraars failliet gaan omdat zij toevallig veel zieke verzekerden hebben, en wordt prikkel voor risicoselectie weggenomen. Dit systeem wordt beheerd door het Zorginstituut Nederland en jaarlijks bijgesteld.

Voor verzekerden is het belangrijk te begrijpen dat solidariteit niet betekent dat iedereen evenveel betaalt. Via de inkomensafhankelijke bijdrage betalen hogere inkomens absoluut meer. Maar wel betekent solidariteit dat iedereen recht heeft op dezelfde basiszorg, ongeacht betaalbaarheid. Dit fundamentele principe maakt het Nederlandse zorgstelsel tot een van de toegankelijkste en kwalitatief beste ter wereld.

Voor deze informatie hebben we bronnen als Rijksoverheid, Zorginstituut Nederland en verschillende zorgverzekeraars geraadpleegd.